Zjawisko osmozy czyli rosnące i kurczące się jajko

POTRZEBUJESZ:

• odwapnione jajko [ jak je zrobić tutaj]
• słoik
• wodę
• sok [ taki do rozcieńczania]
• mazaki permanentne w dwóch kolorach
• kartkę do zapisywania pomiarów

 JAK ZROBIĆ:

1. Odwapnione jajko włóż do słoiczka i zalej wodą. 
2. Codziennie zaznaczaj na słoiczku wielkość jajka. [ jednym i tym samym kolorem]
3. Po około tygodniu bardzo ostrożnie wylej wodę ze słoiczka [ uważaj by jajko, które jest już znacznie większe niż było na początku] nie pękło.
4. Do słoiczka z jajkiem wlej sok [ musi być go na tyle dużo by zakrył jajko.
5. Codziennie zaznaczaj na słoiczku wielkość jajka. [ jednym i tym samym kolorem, innym niż przy wodzie]

OBJAŚNIENIE:
W jajku i w słoiku są roztwory o dwóch różnych stężeniach. Ponieważ dążą one do wyrównania stężenia, woda ze słoika przenika do środka jajka przez przepuszczalną błonę, jaka je okrywa. W efekcie tego jajko "rośnie". Kiedy wylejemy wodę, a wlejemy sok, odwrócimy proces - teraz by wyrównać stężenie woda musi przenikać z jajka do soku w słoiku. W efekcie tego procesu jajko "maleje"

Zjawisko odwapniania

POTRZEBUJESZ:

• butelkę octu 10%
• wodę
• tabletki z wapnem
• dwa słoiczki z zakrętką
• jajko
• kilka małych kostek, np z kurczaka

JAK ZROBIĆ:

1. Do słoiczków wlej ocet.
2. Do jednego słoiczka włóż jajko, do drugiego kostki 
3. Na jajku pojawią się maleńkie bąbelki, które stopniowo będą znikać.
4. Po 24 h ze słoiczka z jajkiem wylej ocet, wyjmij jajko i sprawdź czy skorupka nadal jest twarda. Ze słoiczka z kośćmi wylej ocet i uzupełnij słoiczek świeżym octem, nie wyjmując kości.
5. Słoiczek, w którym było jajko umyj, napełnij wodą, włóż dwie tabletki z wapnem i jajko wcześniej moczone w occie.
6. Po 24 h wylej wodę i sprawdź twardość skorupki 
7. Po około tygodniu wylej ocet ze słoiczka z kośćmi. Sprawdź czy są równie twarde co na początku

WYJAŚNIENIE:
Kwas octowy rozpuszcza skorupkę jajka [ zbudowaną z wapnia], dlatego po wyjęciu z octu jajka mamy wrażenie, ze jest ono miękkie. Podobnie będzie z kośćmi. Poddane działaniu octu staną się bardzo miękkie - można je będzie wyginać.

CIEKAWOSTKI:

• odwapnianie skorupki jajka wykorzystywane jest przy sztuczce "jajko w butelce". Delikatnie odwapniona skorupka staje się elastyczna, dzięki czemu można przecisnąć jajko przez szyjkę butelki.
• Jeśli smażoną rybę zalejemy zaprawą octową i pozostawimy na jakiś czas w zamkniętym słoiku, ości ulegną rozpuszczeniu.

Ogniwo galwaniczne

POTRZEBUJESZ:

• metalowa łyżeczkę [ my użyliśmy srebrnej] 
• folię aluminiową

JAK ZROBIĆ:

1. urwij kawałek folii o długości 15 cm i szerokości takiej jaką ma fabrycznie.
2. złóż folie na pół [ jej długość powinna być mniej więcej taka sama jak długość łyżeczki]
3. zwiń folię, tak by uzyskać "patyczek"
4. przyłóż patyczek z foli i łyżeczkę do języka, tak by się nie dotykały.
5. zetknij łyżeczkę i patyczek [ tymi końcówkami które nie dotykają języka]. jednocześnie dwie pozostałe końcówki powinny dotykać język, ale nie siebie wzajemnie.

OBJAŚNIENIE:
 W twoich ustach powstało ogniwo galwaniczne, czyli prosta bateria.
folia aluminiowa to biegun ujemy
srebrna łyżeczka - biegun dodatni
ślina - elektrolit.
Kiedy dotykasz folię i łyżeczkę poza ustami, to tak, jakbyś robił zwarcie, dlatego na języku czujesz delikatne mrowienie.

Czyszczenie srebra ... prądem

POTRZEBUJESZ:

• miseczka
• folia aluminiowa
• ciepła woda
• sól kuchenna
• drewniana łyżka/patyczek
• poczerniałe srebrne przedmioty [np. pierścionek, kolczyki, łyżeczka]

JAK ZROBIĆ:

1. Miseczkę wyłóż folią aluminiową [ matową stroną do góry].
2. Nalej ciepłej wody.
3. Dodaj 2 czubate łyżeczki soli.
4. Wymieszaj drewnianą łyżką.
5. Włóż srebrne przedmioty.
6. Po kilku minutach pochyl się nad miseczką. Czy czujesz jakiś zapach?
7. Co kilkanaście minut sprawdzaj czy srebrne przedmioty dalej są poczerniałe.

OBJAŚNIENIE:
W miseczce została zbudowana mała bateria, składająca się: ze szlachetnego metalu - srebro, nieszlachetnego metalu - aluminium i elektrolitu - słonej wody. W wyniku stykania się srebra i aluminium następuje przepływ prądu. Czarny nalot [ siarczek srebra wędruje poprzez wodę do folii. Uwalnia się przy tym gaz - siarkowodór.

CIEKAWOSTKA:
Jeśli będziesz jadł ugotowane jajko srebrną łyżeczką, po jakimś czasie sczernieje ona. Jest to wynik reakcji srebra z siarkowodorem [ zawiera go powietrze, jajko]. W wyniku tego powstaje siarczek srebra [ czarny nalot na srebrnej łyżeczce].

EFEKT CIEPLARNIANY

POTRZEBUJESZ:

• słoik
• kostki lodu
• woda

JAK ZROBIĆ:

1. Słoik napełnij kostkami lodu
2. Do słoika dolej wody [ po sam rant, ale tak, by się nie przelała] 
3. Pozostaw słoik na kilka godzin [ do momentu, aż lód się nie rozpuści]
4. Sprawdź czy po rozpuszczeniu kostek lodu woda ze słoika się przelała

PYTANIE PROBLEMOWE:
W oparciu o doświadczenie spróbuj odpowiedzieć na pytanie: czy jeśli obecne lodowce ulegną roztopieniu ziemię zaleje woda?

Transport substancji w roślinie

POTRZEBUJESZ:

• kwiatki o białych płatkach [ często używa się liści kapusty lub sałaty, ale nią białych płatkach doskonale widać zmieniony kolor]
• barwnik/ki spożywcze lub  kilka kropel kolorowego tuszu
• szklane słoiczki/butelki z wodą ( o jeden więcej niż mamy kolorów]
• nożyczki/nóż

JAK ZROBIĆ:

1.  Do słoiczków/butelek z wodą dodaj barwniki.
2. Do każdego słoiczka [ także tego gdzie jest czysta woda ] włóż jeden kwiatek.
3. Jeśli pozostał ci jeszcze jakiś kwiatek: ostrożnie, nożem przetnij wzdłuż łodyżkę, aż po sam kielich kwiatowy.
4. Kwiatek z naciętą łodyżką włóż tak, by jedna część łodyżki była w jednym słoiczku, a druga w drugim - obojętna jest w tym przypadku kombinacja kolorystyczna.
5. Kwiatki pozostaw na min. 24 h.
6. Sprawdź efekty.

OBJAŚNIENIE:
 Płatki poszczególnych kwiatków zabarwiły się na taki kolor jaki miała woda. W przypadku rośliny z naciętą łodyżką kwiatek ma płatki w dwóch kolorach.
Roślina pobiera z gleby substancje odżywcze, które transportowane są do każdego jej fragmentu. Barwnik z wody, który pojawił się w płatkach jest tego dowodem.

FOTO RELACJA Z ZAJĘĆ [14.03.2017]

To jak wygląda jajko wie chyba każdy, ale czy wiecie, ze jajko może zamienić się w piłeczkę, albo rosnąć, kurczyć się, czy zachowywać jak łódź podwodna? My przekonaliśmy się, że to możliwe.

O tym jak ważne jest wapno dla naszego organizmu sprawdzaliśmy już przy okazji doświadczeń o myciu zębów. tym razem sprawdziliśmy jak jego brak wpływa na nasze kości.

Dowiedzieliśmy się, ze różne płyny mają różną gęstość, a przy okazji stworzyliśmy "pasiaste płyny"

Na koniec, sprawdziliśmy jaką rolę odgrywa sól w konserwacji jedzenia

Pokaz eksperymentów [28.02.2017]

Tym razem na zajęciach otwartych m. in.:

• odkrywaliśmy jak to się dzieje, że samoloty latają
• uczestniczyliśmy w pojedynku balonów
• dowiedzieliśmy się czym jest camera obscura i jak działa ludzkie oko
• dotknięciem palca sprawialiśmy że woda "wrzała"
• zbudowaliśmy najprostsze szkło powiększające

Woda gazowana jako gaśnica

POTRZEBUJESZ:

• mocno gazowana woda
• słoik, na tyle duży by można było tam włożyć swobodnie świeczkę
• świeczka typu podgrzewacz
• łyżka
• zapałki

JAK ZROBIĆ:

1. Zapal świeczkę.
2. Do słoika wlej wodę gazowaną [ do połowy wysokości].
3. Ostrożnie połóż na łyżce podgrzewacz i ułóż na powierzchni wody.
4. Obserwuj słoik z palącą się świeczką.

OBJAŚNIENIE:
Rozpuszczony w wodzie dwutlenek węgla unosi się do góry w postaci bąbelków. Cięższy od powietrza dwutlenek węgla gromadzi się w "pustej" części słoika, wypierając lżejszy tlen. Jako, że jest gazem niepalnym, zagasza świeczkę.

Świeca jako pompa wodna

Jak wyjąć monetę z wody, nie mocząc przy tym rąk?
POTRZEBUJESZ:

• talerz
• monetę
• świeczkę typu podgrzewacz
• zapałki
• słoik poj. ok 250 ml
• woda

JAK ZROBIĆ:

1. Na talerzu ułóż monetę [ powinna leżeć z boku talerza]
2. Na talerz nalej wodę, tak by przykryła monetę
3. Ustaw świeczkę w wodzie pomiędzy moneta a krawędzią talerza i zapal
4. Przykryj świeczkę słoikiem
5. Obserwuj świeczkę.

OBJAŚNIENIE:
Aby płomień się palił musi być stały dostęp tlenu. w zamkniętym słoiku tlen szybko się zużywa i świeca gaśnie. Ogrzane powietrze schładza się, i kurczy [ zimne powietrze potrzebuje mniej miejsca niż ciepłe] w słoiku wytwarza się podciśnienie. By ciśnienia [ to w szklance i to na zewnątrz] mogły się wyrównać do słoika wciągana jest woda - naciska na nią ciśnienie poza słoikiem. W ten sposób talerz zostaje opróżniony z wody.

Gaz schowany w wodzie

POTRZEBUJESZ;

• kilku tabletek musujących [ wapno, witaminy, lek na kaszel itp.]
• szklanka lub słoiczek o pojemności 250 ml
• nieduża miseczka [ powinniśmy móc w niej swobodnie ustawić szklankę/słoik]
• mazak
• ciepła i zimna woda
• zlew

JAK ZROBIĆ:

1.  Do zlewu nalej zimnej wody i na dnie ustaw miskę.
2. Włóż do zlewu szklankę lub słoiczek [ przechylając tak, by pozbyć się ze środka powietrza [ dopóki jest powietrze przechylona szklanka wypuszcza bąbelki]
3. Włóż do miski szklankę, tak, by jej otwór przylegał do dna miski.
4. Wyjmij miskę ze szklanką ze zlewu.
5. Delikatnie uchylając szklankę [ tak by nie dostało się powietrze] włóż tabletkę musującą pod szklankę.
6. Kiedy tabletka całkowicie się rozpuści zaznacz mazakiem na zewnętrznej stronie słoika poziom wody.
7. Włóż druga tabletkę - tak jak w punkcie 5.
8. Zaznacz poziom wody.
9. Doświadczenie wykonaj ponownie z użyciem bardzo ciepłej wody.
10. Porównaj wyniki.

OBJAŚNIENIE:
Po zetknięciu się tabletki z wodą zaczyna się ulatniać gaz - dwutlenek węgla [ pojawiają się malutkie bąbelki]. Dwutlenek węgla jest rozpuszczalny w wodzie. W określonej ilości wody może rozpuścić się określona ilość gazu. Woda staje się roztworem nasyconym - to znaczy że więcej gazu się w niej nie rozpuści. Ta nadwyżka unosi się do góry. Z pierwszej tabletki woda rozpuści 3/4 gazu. Z drugiej już nic.
W przypadku ciepłej wody gaz niemal w ogóle się nie rozpuszcza.

MAGICZNA BUTELKA

POTRZEBUJESZ:

• butelka po soku z wąska szyjką
• kartka papieru
• moneta [ na tyle duża by można było ułożyć ją na wlocie butelki - nie może wystawać, ani wpadać] 
• kulka/koralik, który swobodnie możemy wrzucić do butelki. Powinien być dość ciężki inaczej sztuczka się nie uda

JAK ZROBIĆ:

1.  Na wlocie butelki układamy monetę.
2. Papier zwijamy w ciasny rulon [ jego średnica powinna być ciut większa niż średnica butelki]
3. Rulon nakładamy na szyjkę butelki - przytrzymując jedna ręką. Robimy to ostrożnie, by nie przesunąć monety.
4. Wrzucamy [ z większej wysokości - wyciągnięta ręka] kulkę do środka rulonu.
5. czary mary... chociaż wlot butelki był zasłonięty monetą kulka znalazła się w butelce.
6. Ostrożnie zdejmujemy rulon - moneta jest na swoim miejscu.

OBJAŚNIENIE:
Kiedy wrzucamy kulkę, ta wpadając uderza w monetę. Obie podskakują do góry. Lżejsza moneta podskakuje wyżej, jednocześnie wykonując przy tym obrót. W momencie gdy "stoi na sztorc" kulka ma możliwość wpadnięcia do butelki.
spróbuj wykonać tą sztuczkę wykorzystując przeźroczystą okładkę od teczki na dokumenty zamiast kartki papieru. Będziesz mógł/mogła zaobserwować ruch monety.

Fotorelacja z zajęć [ 10.01.2017]

 W styczniu poszerzaliśmy nasze wiadomości o gazach.
Sprawdzaliśmy właściwości dwutlenku węgla i tlenu zawartego w powietrzu...

...zbudowaliśmy powietrzną gaśnicę.

 Sprawdziliśmy, ze natura nie lubi próżni i dowiedzieliśmy się czym jest podciśnienie.

CZARODZIEJSKI [LEPKI?] RYŻ

POTRZEBUJESZ:

• wąski wysoki słoik [ my wykorzystaliśmy taki po oliwkach] 
• ryż [ potrzebujemy go tyle, by wypełnił cały słoik]
• drewniana łyżka/patyk/ołówek o grubości mniej więcej palca

JAK ZROBIĆ:

1. Do słoiczka wsyp ryż. [W czasie wsypywania staraj sie docisnąć ryż palcami, tak by był w słoiku "ciasno upchany"]
2. W środek słoika z ryżem wbij trzonek łyżki. Powinieneś czuć lekki opór w czasie wbijana.
3. Spróbuj wyjąć łyżkę, nie dotykając słoika.

OBJASNIENIE:
Kiedy próbujesz wyjąć łyżkę z ryżu podnosisz cały słoik. Dlaczego? Pomiędzy trzonkiem łyżki, a ryżem zachodzi zjawisko tarcia, dlatego ryż "trzyma" łyżkę. Jeśli nie udało ci się podnieść słoika, a łyżka swobodnie się wysunęła, oznacza to, ze ryż był za mało "upchany" w słoiku. ziarenka ryżu miały na tyle dużo miejsca by się przesunąć i łyżka swobodnie się wysunęła. Powtórz eksperyment, starając się mocniej docisnąć ryż, zanim wsuniesz trzonek łyżki.

NIEPRZEBIJALNY BALON

POTRZEBUJESZ:

• balon
• patyczki do szaszłyków lub wykałaczki

JAK ZROBIĆ:

1. Nadmuchaj balon [ nie dmuchaj do maksymalnej wytrzymałości] i zawiąż.
2. ostrożnie wbij wykałaczkę [ wykałaczki wbijamy w te miejsca, gdzie guma balonu nie jest maksymalnie naciągnięta, czyli przy ustniku lub po przeciwnej stronie- na samym dole . jest tam ciemniejsza; kolor jest bardziej intensywny].
3. Pozostaw wykałaczkę wbitą w balon i spróbuj wbić następną. Ile wykałaczek udało się wbić?

OBJAŚNIENIE:
Nadmuchiwany balon nie rozciąga się jednakowo w każdym miejscu. Guma tuż przy ustniku i na samym dole rozciąga się wolniej, dlatego kiedy wbijamy w to miejsce wykałaczkę balon nie pęka. cząsteczki tworzące balon mają jeszcze miejsce by cię "przesunąć" nie naruszając wiązań, które je łączą. gdybyśmy próbowali wbić wykałaczkę w miejscu gdzie guma balonu jest mocno naciągnięta, ten od razu by pękł. Wiązania pomiędzy cząsteczkami, w tamtym miejscu są tak napięte, że wbicie wykałaczki powoduje ich przerwanie.

ZADANIE DLA DOCIEKLIWYCH:
Naklej kawałek przezroczystej taśmy klejącej na balon w miejscu, gdzie guma jest mocno napięta, a następnie ostrożnie wbij w nie igłę/szpilkę. Czy balon pękł?

CIECZ NEWTONOWSKA

POTRZEBUJESZ:

• miseczka
• 0,5 kg mąki ziemniaczanej lub skrobi kukurydzianej
• woda
• piłeczka kauczukowa

JAK ZROBIĆ:

1. Wsypujemy mąkę do miseczki i dodajemy trochę wody.
2. Zagniatamy ciasto. Jeśli istnieje taka potrzeba dodajemy wody, pamiętajmy jednak by wlewać ją małymi porcjami.
3. Ciasto powinno być gładkie, bez grudek.
4. Weź piłeczkę i spróbuj odbić od ciasta w miseczce.
5. Tą samą piłeczkę połóż delikatnie na cieście.
6. Weź ciasto do ręki i mocno zaciśnij palce. 
7. Rozłóż palce, by ciasto swobodnie leżało na dłoni

OBJAŚNIENIE:
Kiedy spróbowałeś/łaś odbić piłeczkę od ciast, odbiła się bez problemu. Kiedy jednak położyłeś/łaś ją na cieście momentalnie "utonęła".
Kiedy zaciskałeś/łaś rękę ciasto stawało się twarde jak kamień, kiedy jednak rozłożyłeś/łaś palce zaczęło spływać z dłoni, jakby było cieczą.
Ciecz newtonowska to substancja, która im większym ciśnieniem na nią podziałasz tym twardsza się staje. Nikt nie wie dlaczego:)

TWORZENIE GÓR I TRZESIENIE ZIEMI

POTRZEBUJESZ:

• plastikowa butelka po wodzie [ okrągła] 
• nożyczki
• piasek
• różne rodzaje mąki [ kukurydziana, ziemniaczana, pszenna]
• woda

JAK ZROBIĆ:

1. Odetnij górę butelki, a następnie przetnij ją wzdłuż, by otrzymać dwa półwalce.
2. Ułóż kawałki tak, by nieco zachodziły na siebie [ od tej strony, gdzie odcięliśmy górę]. Ułożone butelki powinny wyglądać jak połowa walca.
3. Do środka wsyp piasek [ minimum na 1 cm wysokości].
4. Piasek zwilż wodą.
5. Następnie wsypuj warstwy mąki [ każda min. 1 cm wysoka]. Przed wsypaniem kolejnej warstwy, poprzednią zwilż wodą.
6. Całość pozostaw na 30-50 min.
7. Delikatnie popychaj brzegi butelek ku sobie. Warstwy maki powinny się lekko pofalować. 
8. Mocno pchnij do siebie oba kawałki butelki - warstwy mąki pękły, a być może nałożyły się na siebie.

OBJAŚNIENIE:
Kiedy dwa kawałki skorupy ziemskiej przesuwają się i naciskają na siebie, ale jest to proces powolny i w stałym tempie, wówczas warstwy tworzących ją skał ulegają powolnemu pofałdowaniu. Tak powstają góry. Gdy jednak dwa kawałki skorupy ziemskiej nagle naprą na siebie w czasie gwałtownego przemieszczenia, wówczas następuje trzęsienie ziemi. Skorupa pęka i powstają uskoki.

WĘDRUJĄCA KULKA

POTRZEBUJESZ:

• słoiczek lub miseczka
• ryż
• kulka/duży koralik lub orzech włoski

JAK ZROBIĆ:

1. Umieść kulkę na dnie słoiczka
2. Na wierzch wsyp ryż [ do połowy słoiczka]
3. Przesuwaj szybko słoiczek po stole [ tam i z powrotem] i obserwuj jak kulka wędruje do góry

OBJAŚNIENIE:
Chociaż kulka jest cięższa od ryżu, to w wyniku potrząsania bardziej :zwiewny" ryż przesuwał się szybciej niż ona. Ziarenka ryżu wsuwały się pod kulkę, wypychając ją do góry. Jednocześnie kulka nie mogła opaść na dno, ponieważ na poszczególne ziarenka ryżu działa duże tarcie, tworząc z niego twarde podłoże dla kulki.

Pokaz eksperymentów [ 29 listopada 2016]

29 listopada nasz Klub Małego Odkrywcy urządził pokaz sztuk magicznych. W programie znaleźć można było m. in.:

• lepki ryż
• znikający atrament
• kulkę przenikającą monetę
• olejową windę

i wiele innych. Oto garść zdjęć.

Jeśli chcielibyście dowiedzieć się jak je zrobić, zaglądajcie na bloga. Niedługo pojawią się instrukcje

ZABAWA W KOLORY[ kolorowe gluty]

POTRZEBUJESZ:

• mały słoiczek
• olej
• kolorowe tabletki do barwienia wody [ użyliśmy dwóch kolorów: niebieski, czerwony] 
• 2 łyżki soku z winogron/limonki

 JAK ZROBIĆ:

1. Do słoiczka nalej sok 
2. Dolej oleju, tak by zapełnić słoiczek w 2/3
3. Z tabletek odłam po 2-3 niewielkie kawałeczki [ wielkości połówki ziarna grochu]
4. Kawałki tabletek wrzuć do słoiczka, starając się, by poszczególne kolory opadły w różnych miejscach.
5. Obserwuj jak kolorowe kuleczki wędrują do góry, a później na dół i jak na powierzchni oleju tworzą się różne kolory.

OBJAŚNIENIE:

Tabletki do kąpieli mają odczyn zasadowy, podczas gdy sok - kwasowy. Kiedy wrzuciliśmy kawałki tabletki do słoiczka opadły na dno, ponieważ są cięższe niż olej. Tam zetknęły się z sokiem i w wyniku reakcji nastąpiło uwolnienie dużej ilości dwutlenku węgla. jest on lżejszy niż olej, dlatego "powędrował do góry' unosząc ze sobą "kawałeczki" tabletki.
Jednocześnie barwniki w tabletkach mogły zacząć się mieszać, dając nam inne kolory niż tylko czerwony i niebieski. Np. fioletowy.